«Мен» және «басқа» шекарасындағы этика: моральдық парадигмаларды салыстырмалы талдау

Аңдатпа

Мақалада «жауапкершілік этикасы» жеке өмір мен басқалармен қарым-қатынастың қиылысындақалыптасатын моральдық теорияның ерекше түрі ретінде қарастырылады. «Міндет этикасы» және«жақсылық этикасы» сияқты әмбебап этикалық жүйелер дағдарысы жағдайында моральдық субъекттуралы түсініктің өзгеруі басты назарда. Зерттеу субъектінің философиялық онтологиясыныңөзгеруіне баса назар аударады: автономды, тұйық трансцендентальды меннен ашық, коммуникативтіжәне рефлексивті менге дейін, өзін-өзі өзгертуге және бірегей, нақты жағдайлар үшін жауапкершіліктіқабылдауға қабілетті. Талдау Э. Левинас, П. Рикер, Х. Джонас, Дж.-П. Сартр және М. Бахтинніңидеяларына сүйене отырып, «жауапкершілік этикасы» шеңберіндегі мораль норманы ұстануға немесеигілікті жүзеге асыруға байланысты емес, басқаға деген көзқараспен берілген болмыс тәсілі екенінанықтайды. Бұл тұрғыда моральдық әрекет тек саналы таңдауды ғана емес, сонымен бірге ішкі күшті— нәзік, белгісіз әлемде белсенді әрекет ету қабілетін қажет ететіндігі баса айтылады. Нәтижесіндемақала «жауапкершілік этикасы» тек жаңа нормативтік модель емес, моральды экзистенциалды жәнекоммуникативті тәжірибе ретінде түсінудегі түбегейлі өзгеріс екенін көрсетеді.