The Institutionalization of Social Conflict in Central Asia: A Philosophical Analysis

Аңдатпа

Әлеуметтік конфликтология қақтығысты техникалық шешімді талап ететін дисфункция ретіндеқарастырады және осы арқылы әділеттілік пен тануды екінші кезекке ысыратын, тұрақтылық пентәртіп пайдасына бағытталған нормативтік бейімділігін жасырады. Мақалада әлеуметтік қақтығыстыинституттандыру таза техникалық немесе құқықтық міндет емес, сөзсіз философиялық мәселе екенідәлелденді. Сондықтан конфликтологияны қақтығысты басқару институттарының тиімділігін ғанаемес, легитимділігін де бағалауға қабілетті нормативтік пән ретінде қайта құру қажеттігі негізделеді.Зерттеу Гегельдің тану диалектикасына, Г. Зиммельдің қақтығыс социологиясына, Ш. Муффтыңагонистік плюрализміне және Р. Дарендорфтың институттандыру теориясына сүйене отырып,әлеуметтік қақтығысты жойылуға тиіс ауытқу емес, әлеуметтік тәртіптің конститутивті шарты ретіндеталдайды. Осы теориялық негізде посткеңестік Орталық Азиядағы қақтығыстарды басқарудың үшинституты — Қырғызстандағы ақсақалдар соты, Өзбекстандағы махалла жүйесі және Қазақстандағымедиацияның заңнамалық моделі салыстырмалы тұрғыда қарастырылды. Бұл институттар мақалада«псевдоинституттандыру» деп аталатын құбылыстың көріністері ретінде түсіндіріледі: мұндақақтығыс шектеледі, бірақ легитимденбейді; басып-жаншылады, бірақ трансформацияланбайды, алқатысудың сыртқы формалары шынайы қарсы тұруды ауыстырады. Талдау нәтижесінде үш негізгіәлеуметтік шиеленіс анықталды: әділеттілік пен тұрақтылық, ресми институттар мен бейресмитәжірибелер, мемлекеттік бақылау мен әлеуметтік диалог арасындағы шиеленістер. Қорытындыдаинституттың әлеуметтік қақтығыс саласында нормативтік легитимділікке қол жеткізуі үшін қажеттіминималды шарттар ретінде үш нормативтік қағида ұсынылады: рефлексиялық әділеттілік, диалогтықесеп берушілік және агонистік легитимділік.